Tóm tắt đề tài biện pháp hướng dẫn sinh viên tự học "Lịch sử thế giới cận đại" ở trường CĐSP Hà Tây

TÓM TẮT ĐỀ TÀI
BIỆN PHÁP HƯỚNG DẪN SINH VIÊN TỰ HỌC “LỊCH SỬ THẾ GIỚI CẬN ĐẠI” Ở TRƯỜNG CAO ĐẲNG SƯ PHẠM HÀ TÂY
                              ThS. Nguyễn Thị Thu Chi – Khoa Xã hội

1. Tính cấp thiết của đề tài 
      Về lý luận, hiện nay ngành giáo dục đang chủ trương đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) theo hướng người dạy là người thiết kế và tổ chức các hoạt động học tập, thông qua đó người học chủ động chiếm lĩnh tri thức. Dạy học Lịch sử cũng không nằm ngoài xu hướng chung đó.
      Về thực tiễn, thực trạng dạy và học Lịch sử ở nhà trường hiện nay là mối quan tâm của toàn xã hội. Nhiều học sinh (HS) không thích học Lịch sử (LS), thậm chí là sợ học Lịch sử. Bên cạnh đó, nhiều HS vẫn giữ quan niệm học Lịch sử là môn phụ và học Lịch sử chỉ là học thuộc lòng, “học vẹt”...  Vì vậy, phần lớn số SV đang theo học ngành Sư phạm Lịch sử không xuất phát từ niềm đam mê và yêu thích môn Lịch sử mà vì nhiều lý do khác như: không đủ điểm đỗ đại học hay các ngành học khác, do nguyện vọng của gia đình... Nhìn chung, SV chưa có được một phương pháp học tập môn Lịch sử một cách hiệu quả. Một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên là do cách dạy của giáo viên (GV) phổ thông. Phương pháp, hình thức tổ chức hoạt động học tập trên lớp trong các giờ học LS còn nhàm chán, chưa thu hút được người học. Giáo viên chú trọng truyền thụ kiến thức cho người học hơn là hướng dẫn học sinh phương pháp học hiệu quả. Giáo viên chưa chỉ dẫn cho học sinh tìm “chìa khóa” để mở được kho tri thức Lịch sử. 
       Muốn hoạt động học diễn ra đạt kết quả cao thì sinh viên phải biết cách học, nghĩa là phải có phương pháp tiếp thu và ghi nhớ những kiến thức. Jean Marc Dénommé và Madeleine Roy trong cuốn sách “Tiến tới một phương pháp sư phạm tương tác” đã khẳng định rằng: “Quan trọng là cách học. Muốn học được thì phải học cách học”.
Vì vậy, khi bước vào trường Cao đẳng Sư phạm, học chuyên ngành Lịch sử, sinh viên gặp rất nhiều khó khăn trong việc tìm ra phương pháp học tập hiệu quả cho bản thân. Trường Cao đẳng Sư phạm Hà Tây cũng như rất nhiều trường cao đẳng, đại học trong cả nước đã áp dụng phương thức đào tạo theo học chế tín chỉ. Hình thức đào tạo theo tín chỉ đòi hỏi thời lượng tự học của sinh viên chiếm 2/3 thời lượng học trên lớp. Sinh viên phải tự học, tự nghiên cứu và phải tìm ra phương pháp học tập để đạt những kết quả cao nhất.
Bên cạnh đó, do yêu cầu đổi mới về nội dung, chương trình, phương pháp đào tạo và giáo dục ở các trường cao đẳng, đại học đòi hỏi sinh viên phải tự học để tồn tại, tự khẳng định mình và phát triển một cách bền vững. Tổ chức hoạt động tự học một cách hợp lí, khoa học, có chất lượng, hiệu quả là trách nhiệm không chỉ ở người học mà còn là trách nhiệm của GV. Vì vậy, khi giảng dạy các học phần được phân công, GV cần phải có biện pháp hướng dẫn sinh viên tự học phù hợp với đưch trưng môn học. Dạy học phần Lịch sử thế giới cận đại nói riêng và Lịch sử nói chung cũng không nằm ngoài xu hướng chung đó.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
- Mục đích nghiên cứu: Nghiên lý luận về tự học và vận dụng một số biện pháp hướng dẫn sinh viên tự học vào dạy học Lịch sử nói chung và học phần Lịch sử thế giới cận đại nói riêng nhằm nâng cao hiệu quả học tập của sinh viên.
- Nhiệm vụ nghiên cứu: 
+ Nghiên cứu cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của vấn đề tự học và hướng dẫn tự học cho sinh viên ngành sư phạm Lịch sử.
+ Xây dựng các biện pháp hướng dẫn sinh viên tự học trong học phần Lịch sử thế giới cận đại 
+ Thực nghiệm sư phạm.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: các biện pháp hướng dẫn sinh viên tự học trong học phần Lịch sử thế giới cận đại.
- Phạm vi nghiên cứu:
+ Về nội dung kiến thức: Lịch sử thế giới cận đại
+ Về phạm vi khảo sát, thực nghiệm: Lớp Sử K35, K36, khoa Xã hội, trường Cao đẳng Sư phạm Hà Tây. 
4.  Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu lý luận: thu thập, phân tích, đánh giá, khái quát hóa, hệ thống hóa các tài liệu có liên quan: sách báo, khóa luận, công trình nghiên cứu…
- Phương pháp thực tiễn: quan sát, điều tra, khảo sát, thực nghiệm khoa học.
- Phương pháp thống kê toán học: xử lý số liệu…
5. Đóng góp mới của đề tài
- Về lý luận: đề tài nghiên cứu hệ thống những vấn đề lý luận về tự học: khái niệm, đặc điểm, bản chất, nguyên tắc của tự học; đặc điểm kiến thức lịch sử làm cơ sở phân tích vai trò của tự học trong học tập của sinh viên ngành Sử; khảo sát những khó khăn của sinh viên trong quá trình tự học và đề xuất một số biện pháp hướng dẫn sinh viên tự học hiệu quả trong học phần Lịch sử thế giới cận đại.
- Về thực tiễn: Những biện pháp hướng dẫn sinh viên tự học được đề xuất trong đề tài này có khả năng ứng dụng vào thực tiễn, góp phần nâng cao chất lượng dạy học trong đào tạo sinh viên ngành Sư phạm Lịch sử ở trường Cao đẳng Sư phạm Hà Tây.
6. Cấu trúc của đề tài
Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, đề tài gồm 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc hướng dẫn sinh viên tự học trong học tập môn Lịch sử
Chương 2: Một số biện pháp hướng dẫn sinh viên tự học trong học phần Lịch sử thế giới cận đại
Chương 3: Thực nghiệm sư phạm
7. Khái quát những nội dung đề tài đã nghiên cứu, kết quả đạt được, những đóng góp, phát hiện mới
     - Việc nghiên cứu hệ thống lý luận về tự học cho thấy hoạt động tự học của sinh viên là một trong những nhân tố quan trọng, có vai trò quyết định chất lượng dạy và học trong đào tạo theo tín chỉ. Hoạt động tự học của sinh viên có quan hệ biện chứng với hoạt động giảng dạy của giảng viên và có quan hệ chặt chẽ với hoạt động quản lý sinh viên của khoa, đồng thời hoạt động tự học cũng phụ thuộc vào cơ sở vật chất, các phương tiện kỹ thuật dạy học của nhà trường.
     - Trên cơ sở điều tra khảo sát thực trạng tự học của sinh viên và phân tích mục tiêu, nội dung chương trình học phần Lịch sử thế giới cận đại, tác giả đã đưa ra một số biện pháp hướng dẫn sinh viên tự học Lịch sử thế giới cận đại, được chia thành hai nhóm:
* Nhóm biện pháp hướng dẫn sinh viên tự học trên lớp
+ Sử dụng các bảng hệ thống
+ Vẽ sơ đồ (Graph) 
+ Tổ chức thảo luận nhóm trong các bài tự học
*  Nhóm biện pháp hướng dẫn sinh viên tự học ở nhà
+ Lập kế hoạch và thực hiện kế hoạch tự học
+ Sử dụng sách giáo trình và tài liệu tham khảo
+  Cách ghi nhớ các sự kiện, nhân vật lịch sử
+  Thiết kế thẻ nhớ nhân vật lịch sử
+ Sử dụng phương tiện công nghệ hỗ trợ sinh viên tự học
+ Xây dựng công cụ hỗ trợ  việc tổ chức, hướng dẫn sinh viên tự học và kiểm tra đánh giá.
Xây dựng các biện pháp hướng dẫn sinh viên tự học Lịch sử nói chung và môn Lịch sử thế giới cận đại nói riêng sẽ giúp cho GV có nhiều ý tưởng cho việc hướng dẫn SV tự học. Việc kết hợp các phương pháp dạy học, các kỹ thuật dạy học tích cực góp phần nâng cao hứng thú học tập cho SV. Thông qua việc thực hiện các nhiệm vụ học tập, SV chủ động trong việc chiếm lĩnh tri thức và rèn luyện các kỹ năng cần thiết trong học tập bộ môn.
     - Qua quá trình thực nghiệm, kết quả thu được từ việc quan sát lớp học, điều tra hứng thú học tập của SV, kết quả điểm số bài kiểm tra sau giờ học thực nghiệm, đã bước đầu khẳng định hiệu quả của việc vận dụng các biện pháp hướng dẫn SV tự học LS nói chung và Lịch sử thế giới cận đại nói riêng SV hứng thú, tích cực chuẩn bị bài, tham gia vào các hoạt động trên lớp cũng như hoàn thiện các nhiệm vụ học tập ngoài giờ lên lớp. Với những ưu điểm đó, việc vận dụng các biện pháp hướng dẫn SV tự học trong dạy học LS đã đáp ứng yêu cầu đào tạo SV theo tín chỉ.
     -  Hiệu quả của hoạt động tự học phụ thuộc vào nhiều yếu tố như: phương pháp dạy học, năng lực sư phạm của GV; tính tích cực, chủ động, sáng tạo trong hoạt động học tập của SV; kỹ năng, năng lực tự học của SV. Ngoài ra hoạt động tự học của SV còn phụ thuộc vào cơ sở vật chất của nhà trường, môi trường học tập, thời gian tự học… Bên cạnh đó, hoạt động tự học của SV chỉ đạt kết quả cao khi có sự thống nhất  giữa hoạt động dạy của thầy và hoạt động của trò, hơn nữa còn cần sự kết hợp đa dạng các biện pháp hướng dẫn tự học với nhau.
8. Đề xuất ứng dụng kết quả nghiên cứu
Kết quả nghiên cứu của đề tài là nguồn tài liệu cần thiết và quan trọng trong việc giảng dạy các học phần trong đào tạo GV ngành Sư phạm Lịch sử nói chung và môn Lịch sử thế giới cận đại nói riêng. Kết quả nghiên cứu đề tài sẽ tiếp tục được vận dụng vào giảng dạy sinh viên ngành Sư phạm Lịch sử trong các năm học tới.
9. Kiến nghị
Từ kết quả nghiên cứu đề tài, chúng tôi đề xuất một số khuyến nghị sau:
     - Về phía nhà Khoa và nhà trường: Nhà trường cần tăng cường hệ thống cơ sở vật chất phục vụ cho môn Lịch sử như: bổ sung thêm sách giáo trình, các tài liệu tham khảo, tạp chí chuyên ngành, xây dựng các phòng dạy học chức năng có đầy đủ các phương tiện trực quan như tranh ảnh, lược đồ, sa bàn, bổ sung thêm các phương tiện công nghệ hiện đại như: máy tính, máy chiếu, hệ thống loa, màn hình và có kết nối Internet… nhằm nâng cao hiệu quả dạy và học LS.
     - Về phía GV ngành Lịch sử đang trực tiếp giảng dạy tại khoa Xã hội, cần quan tâm đến việc hướng dẫn SV trong hoạt động tự học, tự nghiên cứu.  GV là người tổ chức, định hướng, khuyến khích SV tham gia các hoạt động tự học một cách chủ động và tích cực. GV cần tích cực đổi mới PPDH và ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học nhằm nâng cao hứng thú học tập cho SV. Đặc biệt, GV cần đưa ra những công cụ kiểm tra, đánh giá một cách khoa học, chính xác, khách quan đối với kết quả tự học của SV. Bên cạnh đó, mỗi GV cần không ngừng học hỏi, bồi dưỡng kiến thức về chuyên môn, nghiệp vụ sư phạm nhằm nâng cao trình độ và uy tín đối với SV. Ngoài ra, GV cần định hướng tư tưởng cho SV, giúp các em xác định được mục tiêu học tập và tìm ra hướng đi đúng đắn cho bản thân.
     - Về phía SV: Với tư cách là những giáo viên tương lai cần nhận thức rõ hơn vai trò và trách nhiệm to lớn của mình trong sự nghiệp giáo dục. Do đó, trong hoạt động học tập, SV phải nhận thức đúng đắn về vai trò của việc tự học, tự nghiên cứu, để có kế hoạch tự học ngay từ đầu. SV cần tích cực, chủ động hơn trong các giờ học trên lớp, giành nhiều thời gian hơn cho việc tự học ngoài giờ lên lớp như tham gia học theo nhóm, học trên thư viện… Bên cạnh đó, SV nên dành nhiều thời gian thực hành với máy vi tính, thành thạo các kỹ năng cơ bản về sử dụng máy vi tính, biết cách sử dụng các phần mềm tin học đơn giản phục vụ quá trình dạy và học, hình thành các kỹ năng khai thác và sử dụng nguồn tin trên Internet phục vụ học tập… nhằm từng bước tiếp cận với các PPDH hiện đại. 
     Tóm lại, việc xây dựng các biện pháp hướng dẫn SV tự học LS nói chung và Lịch sử thế giới cận đại nói riêng là cần thiết và phù hợp với thực tế hiện nay, đáp ứng yêu cầu về đổi mới phương pháp dạy học theo hướng “lấy người học làm trung tâm”, nâng cao hứng thú học tập cho SV và mang lại hiệu quả cao trong dạy học.